Người bị táo bón nên ăn gì, kiêng gì để khắc phục tình trạng này?

Chế độ ăn dành cho người bị táo bón

Táo bón là một triệu chứng của việc bất thường trong hệ thống tiêu hóa, nó có thể xuất hiện ở nhiều lứa tuổi. Có nhiều nguyên nhân gây ra vấn đề này, một trong đó bao gồm chế độ dinh dưỡng hàng ngày. Vậy, cần ăn gì để không bị táo bón?

1. Táo bón là gì?

Táo bón là tình trạng đi tiêu trở nên khó khăn và khoảng cách giữa các lần đi tiêu kéo dài hơn bình thường. Mỗi người có thói quen đi tiêu khác nhau, không có quy định chung nào cho thói quen này. Tuy nhiên, táo bón được chẩn đoán khi bạn đi tiêu ít hơn 3 lần trong một tuần.

Táo bón thường là bệnh nhẹ, sẽ tự hết nếu bạn điều chỉnh lối sống cũng như cải thiện chế độ dinh dưỡng, nhưng nếu để táo bón trở thành táo bón mãn tính sẽ khó điều trị hơn, nếu để lâu dài sẽ gây những biến chứng nguy hiểm và thường là triệu chứng của một tình trạng bệnh khác.

2. Triệu chứng

Các triệu chứng chính thường gặp của táo bón:

  • Đi tiêu ít hơn 3 lần một tuần.
  • Phân khô, cứng, có thể rải rác thành từng cục.
  • Luôn có cảm giác muốn đi tiêu, nhưng rất khó đi tiêu, khó tống phân ra ngoài.
  • Cảm giác không tống được hết phân ra ngoài.
  • Đau khi đi tiêu và tình trạng chảy máu hậu môn.
  • Có thể cần phải dùng các biện pháp hỗ trỡ như dùng tay ấn vào bụng, các dụng cụ thụt rửa.

Các triệu chứng khác có thể mắc phải như:

  • Chảy máu trực tràng, xuất hiện tình trạng đi ngoài ra máu.
  • Đau, cảm giác quặn bụng
  • Buồn nôn, mất cảm giác ngon miệng
  • Cảm thấy đầy hơi
Các triệu chứng của bệnh táo bón
Các triệu chứng của bệnh táo bón

3. Nguyên nhân gây nên tình trạng táo bón

Không phải lúc nào tình trạng táo bón cũng có thể chuẩn đoán chính xác nguyên nhân của tình trạng táo bón. Có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể gây ra, đó có thể là chế độ ăn uống không lành mạnh, không tập thể dục, vận động đầy đủ hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng quá thường xuyên. Các nguyên nhân dẫn tới bệnh táo bón bao gồm:

3.1. Chế độ ăn

Bạn có thể bị táo bón nếu không ăn đủ thực phẩm giàu chất xơ như rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Ngoài ra, ăn nhiều thịt giàu chất béo, chất đạm, các sản phẩm từ sữa và trứng, hoặc các món tráng miệng và đồ ngọt có thể gây táo bón. Những người sống một mình có thể mất hứng thú với việc nấu nướng và ăn uống. Kết quả là, họ bắt đầu sử dụng thức ăn chế biến sẵn. Những thực phẩm này thường ít chất xơ và có thể dẫn đến táo bón. Ngoài ra, những người có vấn đề về răng có xu hướng chọn thực phẩm chế biến, mềm, chứa ít chất xơ cũng có thể dẫn tới táo bón.

Nhiều người lớn tuổi không uống đủ nước và các chất lỏng khác. Trường hợp này thường xảy ra khi họ gặp các vấn đề sức khỏe, ảnh hưởng tới việc ăn uống như bị liệt, không minh mẫn,… Nước và các chất lỏng khác có thể giúp mọi người duy trì trạng thái đi tiêu bình thường.

3.2 Sử dụng quá nhiều thuốc nhuận tràng và thuốc xổ

Nhiều người nghĩ đến thuốc nhuận tràng như một cách chữa táo bón. Nhưng nếu bạn sử dụng thuốc nhuận tràng quá thường xuyên, cơ thể bạn có thể sẽ quên cách hoạt động của chính nó. Sử dụng nhiều thuốc nhuận tràng có thể gây tiêu chảy. Tương tự như vậy, nếu bạn sử dụng thuốc xổ quá thường xuyên, cơ thể bạn có thể bắt đầu phụ thuộc vào chúng. Việc thụt rửa quá nhiều có thể khiến bạn không thể đi tiêu bình thường, mất khả năng tống phân ra ngoài một cách tự nhiên.

3.3. Thiếu vận động

Không vận động hoặc nằm lâu trên giường do bệnh hoặc sau phẫu thuật có thể gây táo bón. Các bác sĩ thường phải kê thuốc cho những người nằm trên giường và bị táo bón mãn tính. Tích cực hơn khi có thể là tốt nhất.

Lười vận động là một trong những nguyên nhân hình thành bệnh táo bón
Lười vận động là một trong những nguyên nhân hình thành bệnh táo bón

3.4. Giữ lại nhu động ruột

Bỏ qua nhu cầu đi tiêu có thể dẫn đến táo bón. Một số người có thói quen chỉ đi tiêu ở nhà. Nhưng nhịn đi cầu làm cho khối phân bị hấp thu quá nhiều nước ở trực tràng, làm cho phân trở nên khô và cứng, dẫn đến việc khó đi tiêu.

3.5. Các vấn đề liên quan đến dây thần kinh xung quanh đại tràng và trực tràng

Các vấn đề về thần kinh có thể ảnh hưởng đến các dây thần ở các cơ xung quanh đại tràng và trực tràng co lại làm ảnh hưởng sự di chuyển của khối phân qua ruột. Các vấn đề này có thể do:

  • Tổn thương các dây thần kinh điều khiển các chức năng cơ thể
  • Đa xơ cứng
  • bệnh Parkinson
  • Chấn thương tủy sống
  • Đột quỵ

3.6. Ảnh hưởng tới các cơ giúp quá trình đào thải phân

Các vấn đề với các cơ vùng chậu liên quan đến việc tống phân khi đi tiêu có thể gây ra táo bón mãn tính. Những vấn đề này có thể bao gồm:

  • Mất khả năng thư giãn các cơ vùng chậu, cản trở việc co bóp trong quá trình tống phân khi đi tiêu.
  • Các cơ vùng chậu không phối hợp co, giãn lại một cách chính xác (chứng dyssynergia)
  • Cơ xương chậu bị suy yếu

3.7. Điều kiện y tế

Một số vấn đề như đột quỵ, tiểu đường hoặc tắc nghẽn đường ruột có thể gây táo bón. Những rối loạn này có thể ảnh hưởng đến lên các cơ hoặc dây thần kinh trong việc điều khiển hoạt động đi tiêu bình thường. Bác sĩ có thể kiểm tra để xem liệu vấn đề có phải là bệnh lý hay không. Các vấn đề y tế thường có thể được điều trị. Còn có một tình trạng khác liên quán đến vấn đề táo bón là hội chứng ruột kích thích (còn gọi là IBS). IBS là một rối loạn thường gặp của bệnh đường ruột bao gồm các triệu chứng như đau, đầy hơi và táo bón hoặc tiêu chảy.

3.8. Thuốc men

Một số loại thuốc có thể dẫn đến táo bón. Bao gồm: thuốc điều trị trầm cảm, thuốc kháng axit có chứa nhôm hoặc canxi, chất bổ sung sắt, một số loại thuốc chống dị ứng (thuốc kháng histamine), một số loại thuốc giảm đau, một số loại thuốc điều trị huyết áp cao, bao gồm cả thuốc lợi tiểu và một số loại thuốc được sử dụng trong điều trị bệnh Parkinson.

4. Chế độ ăn uống ảnh hưởng đến táo bón như thế nào?

Nguyên nhân chính dẫn tới táo bón là do chế độ ăn uống không hợp lý. Bạn có thể bị táo bón nếu không ăn đủ thực phẩm giàu chất xơ như rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Ngoài ra, ăn nhiều thịt giàu chất béo, chất đạm, các sản phẩm từ sữa và trứng, hoặc các món tráng miệng và đồ ngọt có thể gây táo bón.

Những người sống một mình có thể mất hứng thú với việc nấu nướng và ăn uống. Kết quả là, họ bắt đầu sử dụng thức ăn chế biến sẵn. Những thực phẩm này thường ít chất xơ và có thể dẫn đến táo bón. Ngoài ra, những người có vấn đề về răng có xu hướng chọn thực phẩm chế biến, mềm, chứa ít chất xơ cũng có thể dẫn tới táo bón.

Bên cạnh đó, việc không uống đủ nước cũng là nguyên nhân dẫn tới tình trạng táo bón. Trường hợp này thường xảy ra khi họ gặp các vấn đề sức khỏe, ảnh hưởng tới việc ăn uống như bị liệt, không minh mẫn,…

5. Người bị táo bón nên ăn gì?

5.1. Khoai lang

Khoai lang rất tốt cho hệ tiêu hóa, là thực phẩm chứa một lượng lớn chất xơ, gấp khoảng 2 lần so với khoai tây, giúp hỗ trợ quá trình tiêu hóa của người bị táo bón. Theo y học cổ truyền, khoai lang có vị ngọt, tính bình, bổ tỳ vị, nhuận tràng, thông kinh lạc. Các nghiên cứu cho thấy, khoai lang chứa nhiều nước, protid, lipid, glucid và các vitamin có lợi cho cơ thể như B, C, canxi, sắt,… Bạn có thể ăn cả vỏ khoai tây để tận dụng tối đa chất xơ. Bên cạnh đó, lá khoai lang còn có tác dụng chữa táo bón rất hiệu quả.

5.2. Hạt chia

Hạt chia chứa lượng chất xơ và vitamin dồi dào, giúp làm tăng nhu động ruột, làm mềm phân và giúp bạn đi tiêu dễ dàng hơn hơn. Bên cạnh đó, hạt chia còn chứa nhiều khoáng chất tốt cho sức khỏe như sắt, canxi, chất chống oxy hóa, tăng cường khả năng miễn dịch cho cơ thể. Bên cạnh đó, chất chống oxy hóa có khả năng tăng cường thành mạch, giảm viêm nhiễm, giảm nguy cơ mắc bệnh trĩ. Đây là một trong những biến chứng thường gặp của bệnh táo bón.

Hạt chia chứa nhiều chất xơ và vitamin tốt cho người bị táo bón
Hạt chia chứa nhiều chất xơ và vitamin tốt cho người bị táo bón

5.3. Rau xanh

Rau xanh cũng là nguồn cung cấp chất xơ dồi dào.

Các loại rau dễ gây táo bón như rau diếp, rau bina, rau cải thìa, khoai lang, rau má, cần tây,… Ngoài ra, bạn có thể bổ sung các loại củ giàu đường tự nhiên và chất xơ như: củ cải trắng, cà rốt,…

5.4. Các loại ngũ cốc

Các loại ngũ cốc chứa lượng lớn chất xơ như đậu đen, đậu đỏ, đậu xanh, mè đen, gạo lứt có tác dụng ngăn ngừa và khắc phục tình trạng táo bón hiệu quả.

Hạt mè đen chứa nhiều dầu béo tự nhiên, là vị thuốc nhuận tràng hiệu quả. Bạn có thể chế biến với cháo, mè đen rang mè,…

Hạt đậu đỏ có tác dụng cầm máu, làm tăng nhu động ruột, kích thích tiêu hóa. Các món chè, cháo đậu đỏ rất tốt cho sức khỏe và phù hợp với trẻ em, người già, …

5.5. Sữa chua

Sữa chua có công dụng rất lớn trong việc kích thích tiêu hóa, ăn ngon, đại tiện dễ dàng. Sữa chua còn giúp thúc đẩy quá trình tiêu hóa, chống táo bón ở trẻ, giúp trẻ ăn ngon miệng hơn và tốt cho đường ruột.

5.6. Quả mận khô

Quả mận được sử dụng rộng rãi và được chứng nhận là rất tốt cho sức khỏe, đặc biệt là hệ tiêu hóa. Chúng chứa lượng chất xơ cao, cứ 3 quả mận thì cung cấp khoảng 2g chất xơ. Lượng chất xơ này chiếm 8% lượng chất xơ hàng ngày mà Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến nghị.

Chất xơ không hòa tan trong mận khô là cellulose, làm tăng lượng nước trong phân. Bên cạnh đó, trong mận khô còn chứa các hợp chất phenolic kích thích vi khuẩn đường ruột, có tác dụng nhuận tràng hiệu quả. Theo một nghiên cứu ở 40 người bị táo bón, những người ăn 100g mận khô mỗi ngày giúp cải thiện tần suất đi ngoài.

Quả mận khô rất tốt cho người bị táo bón
Quả mận khô rất tốt cho người bị táo bón

5.7. Táo

Táo là loại trái cây có chứa lượng chất xơ rất lớn, một quả táo nhỏ chứa khoảng 4,4g chất xơ, chiếm 17% lượng chất xơ hàng ngày. Khoảng 1,2g trong số đó là chất xơ hòa tan được gọi là pectin.

Pectin được vi khuẩn lên men để tạo thành các axit béo chuỗi ngắn. Axit này kéo nước vào ruột kết để làm mềm phân và giúp đi ngoài dễ dàng hơn.

5.8. Bơ

Bơ là loại trái cây đứng đầu bảng xếp hạng trái cây về hàm lượng chất xơ, tốt cho tiêu hóa. Bạn có thể chế biến bơ thành các món gỏi, salad, sinh tố bơ,… với hàm lượng dinh dưỡng cao, tốt cho sức khỏe.

6. Người bị táo bón không nên ăn gì?

6.1. Các sản phẩm liên quan đến bột mì trắng

Tiêu thụ thực phẩm làm bằng bột mì trắng có thể làm cho các triệu chứng táo bón tồi tệ hơn. Điều này là do bột mì trắng không chứa chất xơ – một chất dinh dưỡng có lợi cho đường ruột. Lượng chất xơ trong lúa mì chủ yếu tập trung ở phần cám và mầm, tuy nhiên, trong quá trình chế biến, những phần này đã bị loại bỏ. Các loại bánh mì bột mì trắng phổ biến là:

  • Bánh mì trắng hoặc bánh mì sandwich
  • bánh hamburger
  • Bánh mì tròn
  • Bánh
  • Bánh quy…

6.2. Cơm trắng

Cơm, đặc biệt là cơm trắng là món ăn chính không thể thiếu trong bữa cơm gia đình Việt. Cũng giống như bột tinh chế, trong quá trình chế biến, gạo trắng đã được loại bỏ vỏ và cám. Điều này đã lấy đi một lượng lớn chất xơ và chất dinh dưỡng của loại thực phẩm này. Do vậy, đây cũng là một loại thực phẩm không tốt cho người bị táo bón.

Hầu hết các chuyên gia sức khỏe đều khuyến cáo người bị táo bón nên thay gạo trắng bằng gạo lứt. Vì gạo lứt sẽ cung cấp nhiều chất xơ hơn trong mỗi khẩu phần ăn so với gạo trắng.

6.3. Các loại thịt được chế biến sẵn

Loại thực phẩm này không chỉ không chứa chất xơ mà còn chứa một lượng lớn chất béo và natri, có thể gây cản trở quá trình tiêu hóa và khiến tình trạng táo bón ngày một nặng thêm. Một số loại thịt được chế biến sẵn như là:

  • Thịt đóng hộp
  • Giăm bông
  • Bò khô
  • Thịt xông khói
  • Xúc xích
Các loại thịt đóng hộp làm cho tình trạng táo bón ngày một trầm trọng thêm
Các loại thịt đóng hộp làm cho tình trạng táo bón ngày một trầm trọng thêm

6.4. Các món chiên rán

Cũng giống như thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm chiên rán rất khó tiêu hóa và chứa nhiều chất béo, ít chất xơ. Không chỉ vậy, thức ăn và đồ ăn nhanh còn chứa nhiều natri. Natri có thể làm đảo lộn sự cân bằng điện giải trong cơ thể, làm giảm lượng nước trong phân, khiến phân khô và cứng.

Một số các món chiên rán cần tránh như:

  • Khoai tây chiên
  • Gà rán
  • Đồ chiên rán như cá viên chiên, bò viên, mực viên …

6.5. Các sản phẩm từ sữa

Tiêu thụ các sản phẩm từ sữa có nhiều đường lactose có thể gây đầy hơi, khó tiêu và khiến chứng táo bón khó chịu hơn. Ngoài ra, điều này còn khiến dạ dày khó xử lý protein trong sữa. Một nghiên cứu năm 2018 ở Úc cho thấy việc hạn chế lactose và fructose trong thời gian dài có thể làm giảm mức độ nghiêm trọng của tình trạng táo bón mãn tính ở nhóm trẻ em được nghiên cứu. Do đó, khi bị táo bón, bạn nên tránh ăn những thực phẩm sau:

  • Phô mai (tất cả các loại)
  • Kem
  • Sữa
  • Sữa chua

Khi các triệu chứng của tình trạng táo bón đã thuyên giảm, bạn có thể bổ sung sữa chua vào thực đơn mỗi ngày. Sữa chua chứa rất nhiều lợi khuẩn, giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, chống táo bón.

6.6. Các loại thịt đỏ

Nếu bị táo bón, bạn nên hạn chế các món thịt đỏ trong bữa ăn hàng ngày. Thịt đỏ chứa một lượng lớn chất béo bão hòa, cơ thể mất nhiều thời gian để tiêu hóa. Ngoài ra, các loại thịt này còn chứa ít chất xơ, nhiều đạm nên dễ gây khó tiêu. Điều này có thể khiến các triệu chứng của bệnh trở nên dai dẳng và kéo dài.

Một số loại thịt đỏ phổ biến bạn nên tránh khi bị táo bón:

  • Thịt bò
  • Thịt bê
  • Thịt heo
  • Thịt ngựa
  • Thịt trâu…

6.7. Chuối xanh

Chuối có thể là thực phẩm giúp bạn giảm táo bón nhưng cũng có thể là “thủ phạm” gây táo bón. Bạn có biết chuối chín chứa nhiều chất xơ hòa tan tốt cho tiêu hóa nhưng chuối xanh chưa chín lại chứa nhiều tinh bột khó tiêu hóa? Không chỉ vậy, chuối xanh còn chứa nhiều pectin có tác dụng hút nước từ ruột khiến phân khô, cứng và khó đi ngoài.

6.8. Socola

Sôcôla có nhiều chất béo nhưng ít hoặc không có chất xơ. Do đó, món ăn vặt này có thể gây khó khăn cho hệ tiêu hóa trong quá trình xử lý thức ăn. Qua đó, làm chậm quá trình đào thải phân, gây táo bón. Ngoài ra, sô cô la có thể làm cho các triệu chứng của hội chứng ruột kích thích (IBS) tồi tệ hơn.

Socola chứa nhiều chất béo và ít chất xơ
Socola chứa nhiều chất béo và ít chất xơ

7. Lưu ý khi gặp tình trạng táo bón

Bên cạnh những nguyên tắc táo bón nên ăn gì và tránh, các chuyên gia khuyến cáo:

  • Ăn đủ bữa, đúng bữa.
  • Uống đủ 2 lít nước mỗi ngày, hạn chế các chất kích thích
  • Ngủ đủ
  • Giữ bình tĩnh và tránh căng thẳng
  • Rèn luyện thói quen đi tiêu đều đặn, đi tiêu ngay khi cơ thể muốn.
  • Bỏ thói quen nhịn ăn. Các tập được trình chiếu vào một thời điểm cố định trong ngày.
  • Duy trì thói quen tập thể dục thường xuyên và phù hợp.
  • Làm theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu tình trạng táo bón kéo dài, phân có máu, hãy đến các cơ sở y tế để khám và điều trị kịp thời.

8. Kết luận

Không chỉ với bệnh táo bón mà trong mọi trường hợp, bạn nên xây dựng một chế độ ăn uống hợp lý. Điều này sẽ giúp bạn có một cơ thể khỏe mạnh và đẩy lùi được nhiều bệnh.

Bài viết liên quan:

Thực đơn cho người bị bệnh trĩ nên ăn gì và kiêng gì?

Đi ngoài ra máu nên ăn gì, kiêng gì để cải thiện tốt?

Người bị táo bón nên ăn gì, kiêng gì để khắc phục tình trạng này?

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chuyển lên trên