Táo bón [A-Z]: Nguyên nhân, triệu chứng và các biến chứng nguy hiểm

Nguyên nhân gây nên tình trạng táo bón là gì?

Táo bón là một vấn đề ở đường tiêu hóa ngày càng phổ biến, có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi. Trong xã hội ngày nay, cuộc sống bận rộn, thiếu sự cân bằng trong sinh hoạt cũng như trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày càng làm gia tăng tình trạng táo bón. Việc hiểu rõ những triệu chứng, nguyên nhân của tình tình trạng táo bón có thể giúp bạn phòng ngừa và chấm dứt nó một cách hiệu quả.

1. Táo bón là gì?

Táo bón là một triệu chứng, không phải là bệnh. Táo bón được định nghĩa là việc cảm giác đi tiêu không hết, tiêu khó hơn hoặc ít xảy ra hơn so với bình thường (thường không quá 3 lần trong một tuần) mà không kèm theo những bất thường về mặt giải phẫu. Hầu hết trong các trường hợp, tình trạng táo bón chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn, và không gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe. Tuy nhiên, với những trường hợp tình trạng này kéo dài và thường xuyên hơn thì có thể gây ra tình trạng táo bón mãn tính, xuất hiện những biến chứng nguy hiểm.

2. Nguyên nhân dẫn tới tình trạng táo bón

Không phải lúc nào tình trạng táo bón cũng có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân của tình trạng táo bón. Có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể gây ra, đó có thể là chế độ ăn uống không lành mạnh, không tập thể dục, vận động đầy đủ hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng quá thường xuyên. Các nguyên nhân dẫn tới bệnh táo bón bao gồm:

2.1. Chế độ ăn

Bạn có thể bị táo bón nếu không ăn đủ thực phẩm giàu chất xơ như rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt . Ngoài ra, ăn nhiều thịt giàu chất béo, chất đạm, các sản phẩm từ sữa và trứng, hoặc các món tráng miệng và đồ ngọt có thể gây táo bón. Những người sống một mình có thể mất hứng thú với việc nấu nướng và ăn uống. Kết quả là, họ bắt đầu sử dụng thức ăn chế biến sẵn. Những thực phẩm này thường ít chất xơ và có thể dẫn đến táo bón. Ngoài ra, những người có vấn đề về răng có xu hướng chọn thực phẩm chế biến, mềm, chứa ít chất xơ cũng có thể dẫn tới táo bón.

Nhiều người lớn tuổi không uống đủ nước và các chất lỏng khác. Trường hợp này thường xảy ra khi họ gặp các vấn đề sức khỏe, ảnh hưởng tới việc ăn uống như bị liệt, không minh mẫn,… Nước và các chất lỏng khác có thể giúp mọi người duy trì trạng thái đi tiêu bình thường.

2.2. Sử dụng quá nhiều thuốc nhuận tràng và thuốc xổ

Nhiều người nghĩ đến thuốc nhuận tràng như một cách chữa táo bón. Nhưng nếu bạn sử dụng thuốc nhuận tràng quá thường xuyên, cơ thể bạn có thể sẽ quên cách hoạt động của chính nó. Sử dụng nhiều thuốc nhuận tràng có thể gây tiêu chảy. Tương tự như vậy, nếu bạn sử dụng thuốc xổ quá thường xuyên, cơ thể bạn có thể bắt đầu phụ thuộc vào chúng. Việc thụt rửa quá nhiều có thể khiến bạn không thể đi tiêu bình thường, mất khả năng tống phân ra ngoài một cách tự nhiên.

Người gặp phải tình trạng táo bón gây nên cảm giác khó chịu
Người gặp phải tình trạng táo bón gây nên cảm giác khó chịu

2.3. Thiếu vận động

Không vận động hoặc nằm lâu trên giường do bệnh hoặc sau phẫu thuật có thể gây táo bón. Các bác sĩ thường phải kê thuốc cho những người nằm trên giường và bị táo bón mãn tính. Tích cực hơn khi có thể là tốt nhất.

2.4. Giữ lại nhu động ruột

Bỏ qua nhu cầu đi tiêu có thể dẫn đến táo bón. Một số người có thói quen chỉ đi tiêu ở nhà. Nhưng nhịn đi cầu làm cho khối phân bị hấp thu quá nhiều nước ở trực tràng, làm cho phân trở nên khô và cứng, dẫn đến việc khó đi tiêu.

2.5. Các vấn đề với dây thần kinh xung quanh đại tràng và trực tràng

Các vấn đề về thần kinh có thể ảnh hưởng đến các dây thần ở các cơ xung quanh đại tràng và trực tràng co lại làm ảnh hưởng sự di chuyển của khối phân qua ruột. Các vấn đề này có thể do:

  • Tổn thương các dây thần kinh điều khiển các chức năng cơ thể
  • Đa xơ cứng
  • bệnh Parkinson
  • Chấn thương tủy sống
  • Đột quỵ

2.6. Khó khăn với các cơ liên quan đến quá trình đào thải

Các vấn đề với các cơ vùng chậu liên quan đến việc tống phân khi đi tiêu có thể gây ra táo bón mãn tính. Những vấn đề này có thể bao gồm:

  • Mất khả năng thư giãn các cơ vùng chậu, cản trở việc co bóp trong quá trình tống phân khi đi tiêu.
  • Các cơ vùng chậu không phối hợp co, giãn lại một cách chính xác (chứng dyssynergia)
  • Cơ xương chậu bị suy yếu

2.7. Điều kiện y tế

Một số vấn đề như đột quỵ, tiểu đường hoặc tắc nghẽn đường ruột có thể gây táo bón. Những rối loạn này có thể ảnh hưởng đến lên các cơ hoặc dây thần kinh trong việc điều khiển hoạt động đi tiêu bình thường. Bác sĩ có thể kiểm tra để xem liệu vấn đề có phải là bệnh lý hay không. Các vấn đề y tế thường có thể được điều trị. Một tình trạng khác liên quan đến táo bón được gọi là hội chứng ruột kích thích (IBS). IBS là một rối loạn thường gặp của bệnh đường ruột bao gồm các triệu chứng như đau, đầy hơi và táo bón hoặc tiêu chảy.

2.8. Thuốc men

Một số loại thuốc có thể dẫn đến táo bón. Chúng bao gồm một số loại thuốc được sử dụng để điều trị trầm cảm, thuốc kháng axit có chứa nhôm hoặc canxi, chất bổ sung sắt, một số loại thuốc dị ứng (thuốc kháng histamine), một số loại thuốc giảm đau, một số loại thuốc điều trị huyết áp cao, bao gồm cả thuốc lợi tiểu và một số loại thuốc được sử dụng trong điều trị bệnh Parkinson.

Chế độ sinh hoạt và ăn uống hàng ngày là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới bệnh táo bón
Chế độ sinh hoạt và ăn uống hàng ngày là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới bệnh táo bón

3. Các yếu tố làm tăng nguy cơ bị tình trạng táo bón

Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ bị táo bón mãn tính bao gồm:

  • Là một người lớn tuổi
  • Là phụ nữ
  • Bị mất nước
  • Một chế độ ăn ít chất xơ
  • Ít hoặc không hoạt động thể chất
  • Dùng một số loại thuốc, bao gồm thuốc an thần, thuốc giảm đau opioid, một số thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc để giảm huyết áp
  • Có tình trạng sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu hoặc rối loạn ăn uống, chán ăn, mệt mỏi

4. Triệu chứng của tình trạng táo bón

Các triệu chứng chính thường gặp của táo bón:

  • Đi tiêu ít hơn 3 lần một tuần
  • Phân khô, cứng, có thể rải rác thành từng cục
  • Luôn có cảm giác muốn đi tiêu, nhưng rất khó đi tiêu, khó tống phân ra ngoài
  • Cảm giác không tống được hết phân ra ngoài
  • Đau khi đi tiêu
  • Có thể cần phải dùng các biện pháp hỗ trỡ như dùng tay ấn vào bụng, các dụng cụ thụt rửa.
  • Các triệu chứng khác có thể mắc phải như:
  • Chảy máu trực tràng, xuất hiện máu ở trong phân
  • Đau, cảm giác quặn bụng
  • Buồn nôn, mất cảm giác ngon miệng
  • Cảm thấy đầy hơi

5. Các biến chứng nguy hiểm nếu để tình trạng táo bón kéo dài

Các biến chứng khi tình trạng táo bón kéo dài bao gồm:

Trĩ nội, trĩ ngoại: Táo bón kéo dài là một trong những ngyên nhân gây ra bệnh trĩ, hiện tượng tăng áp lực ổ bụng khi gắng sức rặn đi ngoài làm cho các tĩnh mạch ở trong và xung quanh hậu môn ngày càng to ra, xuất hiện các búi trĩ, mỗi lần đi ngoài thường có máu kèm theo phân.

Nứt hậu môn: Khối phân lớn, khô hoặc cứng có thể gây ra những vết rách và nứt kẽ ở hậu môn, có thể gây chảy máu

Tắc ruột: Việc những khối phân rắn, tích trữ lâu ngày, không tống ra được có thể gây ra hiện tượng bán tắc ruột hoặc tắc ruột và dẫn tới các triệu chứng như đau bụng từng cơn liên tục, đầy bụng, chướng bụng không đánh hơi hoặc đi ngoài được, sờ thấy khối phân rắn.

Nhiễm độc: Phân ứ đọng lâu ngày trong trực tràng sẽ tạo môi trường cho vi khuẩn có hại phát triển sinh ra các chất có hại xâm nhập vào cơ thể, theo máu gây nhiễm độc mãn tính.

Sa trực tràng: Việc căng thẳng để đi tiêu có thể khiến một phần nhỏ trực tràng căng ra và nhô ra khỏi hậu môn gây nên tình trạng đau rát hậu môn.

Ung thư hậu môn – trực tràng: do người bị táo bón có phân khô và cứng nên có nồng độ đậm đặc các độc tố và chất gây ung thư như deoxycholic acid, lithocholic acid và các phức hợp nitroso (NOCs) nhiều hơn so với phân của người bình thường. Hơn nữa, thời gian phân nằm lâu trong trực tràng làm tăng thời gian tiếp xúc với niêm mạc trực tràng cũng là nguyên nhân dễ dẫn đến ung thư.

Trĩ là một biến chứng thường gặp của táo bón
Trĩ là một biến chứng thường gặp của táo bón

6. Chuẩn đoán nguyên nguyên nhân gây ra bệnh táo bón

Xét nghiệm vi sinh: Xét nghiệm máu và nước tiểu cho thấy các dấu hiệu của suy giáp, thiếu máu và tiểu đường. Xét nghiệm phân để kiểm tra các dấu hiệu nhiễm trùng, viêm và ung thư.

Xét nghiệm hình ảnh: Chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) để xác định các vấn đề khác có thể gây ra tình trạng táo bón.

Nội soi đại tràng: Có thể thực hiện nội soi đại tràng hoặc nội soi đại tràng sigma – một cái nhìn bên trong ruột kết của bạn với một ống soi – có thể được thực hiện. Trong quy trình này, một mẫu mô nhỏ (sinh thiết) có thể được lấy để tầm soát ung thư, các khối u.

Các nghiên cứu về quá trình vận chuyển đại trực tràng: Các xét nghiệm được thực hiện bằng cách sử dụng một lượng nhỏ chất phóng xạ, ở dạng thuốc viên uống trong bữa ăn, sau đó theo dõi cả lượng thời gian và cách chất này di chuyển trong ruột sẽ cho kết quả của việc tiêu hóa thức ăn trong cơ thể bạn.

Các xét nghiệm chức năng ruột khác: Bác sĩ có thể yêu cầu các xét nghiệm kiểm tra xem khả năng hậu môn và trực tràng của bạn giữ và thải phân như thế nào. Các xét nghiệm này bao gồm một loại hình chụp X-quang nhất định (chụp đại tiện), được thực hiện để loại trừ nguyên nhân gây táo bón do rối loạn chức năng đường thoát ra của phân bằng cách đưa một quả bóng nhỏ vào trực tràng.

7. Điều trị táo bón

7.1. Điều trị không dùng thuốc

Thay đổi chế độ ăn uống, chẳng hạn như tăng lượng chất xơ trong khẩu phần ăn hàng ngày. Các chuyên gia dinh dưỡng thường khuyên bạn nên bổ sung khoảng 30g chất xơ mỗi ngày. Các nguồn chất xơ tốt bao gồm ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau và các loại đậu. Nên hạn chế ăn các loại thực phẩm như sữa, pho mát, gạo trắng, bột mì trắng và thịt đỏ, vì chúng có xu hướng góp phần gây táo bón.

Bổ sung nhiều nước, chất lỏng hơn – chất lỏng giúp tống phân ra ngoài. Tuy nhiên, điều quan trọng là hạn chế uống các đồ uống lợi tiểu như trà, cà phê và rượu.

Bổ sung chất xơ – những chất này có thể hữu ích nếu người bệnh miễn cưỡng hoặc không thể đưa thêm thực phẩm ngũ cốc, trái cây tươi hoặc rau vào chế độ ăn uống hàng ngày của họ. Vì chất bổ sung chất xơ có thể làm trầm trọng thêm hoặc gây táo bón, hãy luôn kiểm tra với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi sử dụng chúng.

Tập thể dục – một trong nhiều lợi ích của việc tập thể dục thường xuyên là cải thiện nhu động ruột. Tốt nhất, nên tập thể dục mỗi ngày khoảng 30 phút. Những người có tình trạng ảnh hưởng đến khả năng vận động cần phải hoạt động nhiều nhất có thể mỗi ngày, vì mỗi bài tập thể dục thường xuyên đều có ích.

7.2. Điều trị dùng thuốc

  • Loại bỏ phân bị tắc nghẽn – có thể bao gồm thuốc xổ, thuốc làm mềm phân và một đợt thuốc nhuận tràng ngắn hạn.
  • Dùng thuốc nhuận tràng

Có nhiều loại thuốc nhuận tràng. Mỗi loại có cách hoạt động khác nhau để giúp bạn đi tiêu dễ dàng hơn. Những loại thuốc sau đây có sẵn tại quầy:

  • Bổ sung chất xơ: Bổ sung chất xơ giúp bổ sung lượng lớn chất xơ vào phân của bạn. Phân lỏng sẽ mềm hơn và dễ đi ngoài hơn. Các chất bổ sung chất xơ bao gồm psyllium (Metamucil, Konsyl, những loại khác), methylcellulose (Citrucel), canxi polycarbophil (FiberCon, Equalactin, những loại khác),…
  • Chất kích thích: Các thuốc nhuận tràng kích thích bao gồm bisacodyl (Correctol, Dulcolax, những loại khác) và sennosides (Senokot, Ex-Lax, Perdiem),… khiến ruột của bạn co lại, thúc đẩy việc tống phân ra ngoài.
  • Sự thẩm thấu: Thuốc nhuận tràng thẩm thấu giúp phân di chuyển qua ruột dễ dàng bằng cách tăng tiết chất lỏng từ ruột và giúp kích thích nhu động ruột. Ví dụ bao gồm magie hydroxit đường uống (Phillips ‘Sữa Magie, Dulcolax Sữa Magie, những loại khác), polyethylene glycol (Miralax, Glycolax), magie citrat, lactulose (Cholac, Constilac, những loại khác).
  • Dầu nhờn: Chất bôi trơn như dầu khoáng giúp phân di chuyển qua ruột kết một cách dễ dàng hơn.
  • Chất làm mềm phân. Thuốc làm mềm phân như docusat natri (Colace) và docusate canxi (Surfak) làm ẩm phân bằng cách hút nước từ ruột.
  • Thuốc đạn: Dụng cụ thụt nước vòi có hoặc không có xà phòng có thể hữu ích để làm mềm phân và đi tiêu. Thuốc đạn glycerin hoặc bisacodyl cũng hỗ trợ di chuyển phân ra khỏi cơ thể bằng cách cung cấp chất bôi trơn và kích thích.

7.3. Phẫu thuật

Phẫu thuật có thể là một giải pháp nếu bạn đã thử các phương pháp điều trị khác không hiệu quả và chứng táo bón mãn tính của bạn là do tắc nghẽn, hẹp trực tràng.

Đối với những người đã thử các phương pháp điều trị khác mà không thành công và những người có phân di chuyển chậm bất thường qua ruột kết, phẫu thuật cắt bỏ một phần ruột kết có thể là một lựa chọn. Phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ đại tràng hiếm khi cần thiết.

8. Cách phòng ngừa tình trạng táo bón

Sử dụng các phương pháp tại nhà tương tự như bạn đã sử dụng để điều trị táo bón để ngăn nó trở thành một vấn đề mãn tính:

Ăn một chế độ ăn uống cân bằng với nhiều chất xơ: Các nguồn cung cấp chất xơ tốt là trái cây, rau, các loại đậu, bánh mì và ngũ cốc nguyên hạt. Chất xơ và nước giúp đại tràng thải phân. Hầu hết chất xơ trong trái cây được tìm thấy nhiều ở trong vỏ, chẳng hạn như trong vỏ táo. Cám là một nguồn chất xơ tuyệt vời. Ăn ngũ cốc nguyên cám hoặc thêm ngũ cốc cám vào các thức ăn khác, như súp và sữa chua. Những người bị táo bón nên ăn từ 18 đến 30 gam chất xơ mỗi ngày. Làm như vậy sẽ làm mềm phân và tăng khối lượng của nó, điều này sẽ giúp bạn tránh được tình trạng táo bón.

Việc bổ sung nhiều chất xơ sẽ giúp bạn phòng ngừa tình trạng táo bón
Việc bổ sung nhiều chất xơ sẽ giúp bạn phòng ngừa tình trạng táo bón

Uống nhiều nước: Uống ít nhất 2 lít nước mỗi ngày. (Lưu ý: Sữa có thể gây táo bón ở một số người.) Các chất lỏng có chứa caffeine, chẳng hạn như cà phê và nước ngọt, có thể làm bạn mất nước. Bạn có thể cần ngừng uống các sản phẩm này cho đến khi thói quen đi tiêu của bạn trở lại bình thường.

Tập thể dục thường xuyên: Vận động sẽ giúp ngăn ngừa táo bón và giảm áp lực lên tĩnh mạch, có thể xảy ra khi đứng hoặc ngồi trong thời gian dài.

Không nên trì hoãn việc đi tiêu: Nếu bạn trì hoãn việc đi tiêu, phân của bạn có thể bị khô, khó đi ngoài hơn và có thể gây nên tình trạng đi ngoài ra máu.

Tránh ngồi lâu: Ngồi quá lâu, đặc biệt là ngồi ở bồn cầu, có thể làm tăng áp lực lên các tĩnh mạch ở hậu môn.

9. Kết luận

Vấn đề táo bón không hề xa lạ với mỗi người. Tuy nhiên, mỗi người gặp những mức độ táo bón khác nhau. Việc có một lối sinh hoạt cũng như chế độ dinh dưỡng lành mạnh là phương pháp tốt nhất trong ngăn ngừa cũng như như điều trị bệnh táo bón. Nếu bạn đang gặp phải tình trạng này, nên áp dụng những chia sẻ trên đây, tránh để trở thành táo bón mãn tính, gây nên những biến chứng khôn lường.

Bài viết liên quan:

Người bị táo bón nên ăn gì, kiêng gì để khắc tình trạng này?

Chảy máu hậu môn nguyên nhân là gì? Cách khắc phục tình trạng này

Táo bón [A-Z]: Nguyên nhân, triệu chứng và các biến chứng nguy hiểm

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chuyển lên trên